Odpowiedzialność zarządu za długi spółki z art. 299 ksh
Spółka z o.o. nie płaci, komornik umarza egzekucję, a prezes dalej jeździ tym samym samochodem. Tak zaczyna się większość spraw z art. 299 Kodeksu spółek handlowych, które dotyczą spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. Odpowiedzialność członka zarządu za zobowiązania spółki pozwala sięgnąć do jego prywatnego majątku, ale tylko wtedy, gdy wierzyciel spełni kilka warunków, a członek zarządu nie zdoła się obronić. Poniżej to, co w tych sprawach przesądza o wyniku, pisane od strony wierzyciela, bo z tej strony je prowadzimy. To dalszy ciąg windykacji faktur, gdy spółka dłużnika nie ma już z czego zapłacić.
Co mówi art. 299 KSH o odpowiedzialności członków zarządu
„Jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania.”
art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych
Przepis jest krótki. Solidarnie, czyli możesz pozwać wszystkich członków zarządu, kilku albo jednego i żądać całości od któregokolwiek z nich. Nie musisz dowodzić, że członek zarządu coś zawinił. Członek zarządu może się uwolnić od odpowiedzialności tylko wtedy, gdy sam to wykaże.
Art. 299 § 2 KSH daje członkowi zarządu trzy drogi wyjścia. Odpowiedzialność odpada, jeśli członek zarządu wykaże, że:
| Obrona z § 2 | Co musi wykazać członek zarządu |
|---|---|
| Wniosek w terminie | We właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki albo w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego lub o zatwierdzeniu układu w postępowaniu o zatwierdzenie układu. |
| Brak winy | Niezgłoszenie wniosku o upadłość nastąpiło nie z jego winy. |
| Brak szkody | Mimo niezgłoszenia wniosku i braku restrukturyzacji wierzyciel nie poniósł szkody. |
Ciężar dowodu leży po stronie członka zarządu, przepis mówi „jeżeli wykaże”. W orzeczeniach ten przepis zapisuje się też jako art. 299 k.s.h., więc tak samo szukaj go w wyszukiwarkach orzeczeń.
Kiedy członek zarządu odpowiada za długi spółki: przesłanki po stronie wierzyciela
| Przesłanka | Czym ją wykazujesz |
|---|---|
| Tytuł wobec spółki | Wyrok albo nakaz zapłaty przeciwko spółce. Same faktury i wezwania nie wystarczą. |
| Bezskuteczna egzekucja | Postanowienie komornika o umorzeniu, ale też każdy inny dowód braku majątku spółki. |
| Właściwa osoba | Historyczny odpis KRS i uchwały o powołaniu oraz odwołaniu, czyli okres pełnienia funkcji. |
Pierwsza przesłanka to tytuł. Wierzyciel spółki, który dochodzi roszczenia od członków zarządu, musi mieć tytuł egzekucyjny przeciwko spółce, czyli wyrok albo nakaz zapłaty. Tak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego (wyrok z 26 stycznia 2012 r., I PK 78/11). Same faktury i wezwania nie wystarczą.
Druga przesłanka to bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce z o.o. Zwykle dowodem jest postanowienie komornika o umorzeniu postępowania, bo z egzekucji nie uzyska się sumy wyższej od kosztów (art. 824 § 1 pkt 3 KPC). Ale to nie jedyny sposób. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że bezskuteczność egzekucji można wykazać każdym dowodem, z którego wynika, że spółka nie ma majątku pozwalającego zaspokoić wierzyciela (wyrok z 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01). W wyroku z 17 lutego 2016 r. (III CSK 107/15) Sąd Najwyższy dodał, że bezskuteczność wykazuje się różnymi sposobami, a nie wyłącznie postanowieniem o umorzeniu, i że ocenia się ją co do zasady na chwilę zamknięcia rozprawy (art. 316 § 1 KPC). Chodzi przy tym o egzekucję z całego majątku spółki, a nie z jednego składnika (wyrok z 20 października 2005 r., II CK 152/05).
Trzecia przesłanka to właściwa osoba. Pozwany członek zarządu musi zasiadać w zarządzie w odpowiednim czasie, o czym niżej. Okres pełnienia funkcji ustal wcześnie, z historycznego odpisu KRS i uchwał o powołaniu i odwołaniu, bo spór o niego potrafi zjeść pół procesu.
- Wyrok SN z 26 stycznia 2012 r., I PK 78/11: wierzyciel musi mieć tytuł egzekucyjny przeciwko spółce.
- Wyrok SN z 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01: bezskuteczność egzekucji można wykazać każdym dowodem braku majątku spółki.
- Wyrok SN z 17 lutego 2016 r., III CSK 107/15: bezskuteczność ocenia się na chwilę zamknięcia rozprawy, nie tylko postanowieniem o umorzeniu.
- Wyrok SN z 20 października 2005 r., II CK 152/05: chodzi o egzekucję z całego majątku spółki, a nie z jednego składnika.
Byli członkowie zarządu: kto odpowiada za dług spółki
Byli członkowie zarządu także mogą ponosić odpowiedzialność z art. 299 KSH, o ile zasiadali w zarządzie w czasie, gdy zobowiązanie spółki było wymagalne i spółka była już niewypłacalna. Późniejsze odwołanie albo rezygnacja tego nie wymazuje. Z drugiej strony członek zarządu, który wszedł do zarządu dopiero po tym czasie, ma zwykle mocny argument, że dług spółki powstał i stał się wymagalny bez niego.
- Kiedy faktura stała się wymagalna.
- Kiedy spółka przestała płacić.
- Kto wtedy był w zarządzie, według historycznego odpisu KRS.
Mało kto o tym pamięta, a te ustalenia czasami wywracają listę pozwanych.
Jak członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności: właściwy czas na wniosek o upadłość
Prawo upadłościowe liczy to dość mechanicznie.
| Termin | Co oznacza | Podstawa |
|---|---|---|
| 3 miesiące | Opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych ponad trzy miesiące to domniemanie, że spółka utraciła zdolność do ich wykonywania. | art. 11 ust. 1a PU |
| 24 miesiące | Spółka jest niewypłacalna także wtedy, gdy jej zobowiązania przewyższają wartość majątku, a stan ten trwa dłużej niż dwadzieścia cztery miesiące. | art. 11 ust. 2 PU |
| 30 dni | Tyle jest na zgłoszenie wniosku o upadłość od dnia, w którym wystąpiła podstawa do jej ogłoszenia. Obowiązek ma każdy, kto prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje. | art. 21 ust. 1 i 2 PU |
Dla wierzyciela to prosty rachunek. Kiedy spółka przestała płacić i czy w ciągu miesiąca po tym członek zarządu złożył wniosek o upadłość spółki. Jeśli spółka milczała przez rok, obrona członka zarządu z § 2 jest w praktyce słaba. Pusty dział 6 odpisu z KRS to sygnał, że nie ogłoszono upadłości ani nie otwarto restrukturyzacji (to jeszcze nie dowód, wniosek mógł wpłynąć do sądu i nie zostawić śladu w rejestrze, więc pytaj też sąd upadłościowy). Sprawdź też sprawozdania finansowe. Członek zarządu, który ich nie składał, ma kłopot z wykazaniem, jaka była sytuacja finansowa spółki, a więc i z udowodnieniem, że szkody nie było.
Trzecia obrona, brak szkody, sprowadza się w praktyce do pytania, czy w chwili, gdy wniosek powinien być złożony, spółka miała jeszcze majątek, z którego dałoby się Ciebie zaspokoić. Jeśli miała, a potem go straciła, szkoda jest.
Druga podstawa odpowiedzialności członka zarządu: art. 21 Prawa upadłościowego
Obok art. 299 KSH działa art. 21 ust. 3 Prawa upadłościowego. Osoby, które miały obowiązek złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości, odpowiadają za szkodę wyrządzoną jego niezłożeniem w terminie, chyba że nie ponoszą winy. Dla wierzyciela ważne jest domniemanie z ust. 3a.
„W przypadku dochodzenia odszkodowania przez wierzyciela niewypłacalnego dłużnika domniemywa się, że szkoda (…) obejmuje wysokość niezaspokojonej wierzytelności tego wierzyciela wobec dłużnika.”
art. 21 ust. 3a Prawa upadłościowego
Oba przepisy opierają się na innych przesłankach, więc przy każdej sprawie rozważamy, na którym z nich roszczenie jest mocniejsze, a czasem na obu.
Czym art. 299 KSH różni się od innych podstaw odpowiedzialności członków zarządu
| Podstawa | Komu przysługuje roszczenie | Kluczowa przesłanka |
|---|---|---|
| art. 299 KSH | Wierzycielowi spółki | Bezskuteczna egzekucja przeciwko spółce, bez dowodzenia winy zarządu. |
| art. 21 ust. 3 PU | Wierzycielowi spółki | Niezłożenie wniosku o upadłość w terminie, z domniemaniem szkody w wysokości wierzytelności. |
| art. 293 KSH | Spółce, nie wierzycielowi | Szkoda wyrządzona spółce działaniem sprzecznym z prawem albo umową spółki. |
| art. 116 Ordynacji podatkowej | Fiskusowi | Bezskuteczna egzekucja i brak wykazania wniosku o upadłość we właściwym czasie. |
Art. 299 chroni wierzycieli spółki, takich jak Ty. Odpowiedzialność członka zarządu wobec spółki, za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem albo umową spółki, reguluje art. 293 KSH i tam roszczenie należy do spółki, nie do wierzyciela. Odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki ponoszą członkowie zarządu solidarnie na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej, według podobnego schematu: bezskuteczna egzekucja i brak wykazania przez członka zarządu, że wniosek o upadłość złożono we właściwym czasie. Różnica jest w wierzycielu, bo tu jest nim fiskus. Jeśli spółka zalega także z podatkami, tymi samymi osobami i tym samym majątkiem zainteresuje się więc również urząd skarbowy, a to zmienia tempo, z jakim trzeba działać.
Co sprawdzić przed wniesieniem powództwa
- KRS, odpis aktualny i historyczny. Skład zarządu spółki z o.o., daty powołania i odwołania członków zarządu, a w dziale 4 i 6 zaległości oraz postępowania.
- Majątek osób, które chcesz pozwać. Nieruchomości w księgach wieczystych, udziały, rachunki, wynagrodzenie.
- Inne spółki tej samej osoby. Ten sam adres i ten sam wspólnik bardzo często oznaczają, że majątek przesunięto gdzie indziej (to osobny temat, skarga pauliańska).
Wyrok przeciwko członkowi zarządu, który nie ma niczego, to kolejny dokument, a nie pieniądze. Dlatego kolejność jest taka, a nie odwrotna.
Przedawnienie roszczenia z art. 299 KSH wobec członka zarządu
W praktyce traktujemy roszczenie z art. 299 KSH jak roszczenie odszkodowawcze i liczymy je według art. 4421 § 1 KC: trzy lata od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia, nie dłużej niż dziesięć lat od zdarzenia wywołującego szkodę. Ostrożnie biegniemy od doręczenia postanowienia komornika o umorzeniu egzekucji. W literaturze spotyka się też inne podejście do podstawy przedawnienia, więc zakładamy najkrótszy termin i nie czekamy z powództwem do ostatniego miesiąca.
Postanowienie komornika o umorzeniu egzekucji doręczone 15 marca 2026 r. Powództwo przeciwko członkowi zarządu wnosimy najpóźniej 15 marca 2029 r. Różnie bywa z tym, kiedy faktycznie dowiedziałeś się o bezskuteczności, dlatego bezpieczniej trzymać się daty z postanowienia.
Kiedy odpowiedzialności członka zarządu nie ma sensu dochodzić
Odpowiedzialność solidarna za długi spółki nie zrobi z nikogo zamożnego. Jeśli członkowie zarządu nie mają majątku, wyrok też trafi na półkę. Do tego koszt: przy sporach powyżej 20 000 zł opłata od pozwu wynosi 5% wartości przedmiotu sporu (art. 13 ust. 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych), więc przy długu spółki 100 000 zł wpłacasz 5 000 zł, zanim cokolwiek wiadomo. Dlatego majątek pozwanych sprawdzamy przed wniesieniem powództwa, a nie po.
Masz tytuł przeciwko spółce i umorzoną egzekucję?
Prześlij nam tytuł, postanowienie komornika i numer KRS. Sprawdzimy skład zarządu, sprawozdania i majątek członków zarządu, których da się pozwać, zanim zapłacisz opłatę od pozwu.